Jean-Pierre Jeunet

Het zou interessant zijn om eens een "Being John Malkovich" achtige film over Jean-Pierre Jeunet te zien. Want in het hoofd van de Fransman spelen zich merkwaardige zaken af, die er echter allemaal even prachtig uit moeten zien. Fantasie en verbeeldingskracht zijn de twee peilers van Jeunets filmisch bestaan en daarin is hij ontegenzeggelijk één van de meest originele en toonaangevende filmmakers van het moment.

Tijdens zijn jeugd in Nancy verslond hij voornamelijk strips en dan niet zozeer "Kuifje" en "Suske en Wiske", maar eerder obscure underground albums vol misvormde monsters en weelderige, apocalyptische werelden. Op zijn twintigste verhuisde hij naar Parijs en begon hij met zijn Super8 camera korte animatiefilmpjes te maken. Als beginnend filmmaker in Parijs, halverwege de jaren zeventig, leed hij naar eigen zeggen ernstig onder de erfenis van de 'Nouvelle Vague': “Ik had schoon genoeg van al die sombere verhalen en al die films over stelletjes die drie uur lang in de keuken staan te bekvechten.”

Alhoewel Jeunets eigen filmische wereld ook niet altijd even vrolijk en optimistisch is, wilde hij juist visueel spektakel en fantasievolle droomwerelden maken. De vonk sloeg dan ook onmiddellijk over toen hij in 1974 op een filmfestival voor animatiefilms de underground striptekenaar Marc Caro ontmoette. Met hun gedeelde interesses maakten ze samen een aantal korte films, waarin ze experimenteerden met animatie en stop-motion actie met poppen. Ook maakten ze talloze commercials en videoclips.

Uiteindelijk maakten ze in 1991 hun eerste lange speelfilm: "Delicatessen". Met een flinke dosis absurde humor en surrealistische beeldlyriek schetsen ze daarin de morbide onhebbelijkheden van de bewoners van een appartementencomplex in een desolaat, post-apocalyptisch landschap. Omdat vlees zeer schaars en kostbaar is geworden, rijgt de slager op de begane grond af en toe één van de bewoners aan het mes. Dat is ook het plan met een nieuwe werknemer, een werkloze clown, die een romance heeft met de dochter van de slager.

Jeunet en Caro herhaalden hun succesformule in "La Cité des Enfants Perdus" ('The City of Lost Children') in 1995. Opnieuw voeren zij een mengeling van magisch-realisme, surrealisme en romantiek op om een geheel eigen droomwereld te creëren, die nog meer dan in 'Delicatessen' wordt gedragen door onnavolgbare visuele effecten en computer animaties. Ditmaal wordt de duistere dystopie die Jeunet en Caro ons voorschotelen beheerst door een gestoorde wetenschapper die niet kan dromen en daarom kinderen ontvoert en van hun dromen berooft.

Gezien de duistere, visueel overdonderende werelden uit zijn eerste twee films, was het geen verrassing dat Jeunet vervolgens werd gevraagd om in Hollywood het vierde deel uit de 'Alien' serie te komen regisseren. "Alien: Resurrection" werd een slopende, visuele krachttoer, waarin de aliens inderdaad groter en grotesker zijn dan ooit en de sfeer zelfs voor 'Alien'-maatstaven buitengewoon donker en zompig is. In spanning en opbouw kan de film niet tegen haar voorgangers van respectievelijk Ridley Scott, James Cameron en David Fincher op, maar in originaliteit en mythische verbeeldingskracht verslaat Jeunet ze alle drie.

Toch beviel het werk in Hollywood niet helemaal. De crew was te groot en de druk te hoog. Al voor de opnamen van "Alien: Resurrection" was hij begonnen aan een scenario dat lichter, luchtiger en veel vrolijker was. Dat scenario mondde vier jaar later uit in het fabelachtige "Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain", dat in Nederland onder de titel "Amélie" wordt uitgebracht.

Amélie ademt dezelfde, digitaal zwaar bewerkte sprookjessfeer uit als zijn eerdere werk, maar de toon is veel eennduidiger optimistisch en hoopvol. Het verhaal over het meisje dat andere mensen op originele wijze gelukkig probeert te maken, werd één van de grootste successen in de Franse filmgeschiedenis en wordt ook in het buitenland op handen gedragen. Het grootste verschil met zijn eerdere werk is dat visueel spektakel vervangen is door sfeer en dat de hele film daardoor warmer en optimistischer is dan de voorgangers.

Amélie was de eerste Franse film die Jeunet zonder Marc Caro maakte. Caro vond de film aanvankelijk maar niks, maar bedacht zich toen hij hem nog een keer zag. “Het is dapper een lieve film over hartelijkheid te maken. Het is veel modieuzer om pessimistisch te zijn”, prees hij Jeunet. De twee hebben echter samen nog vele plannen en aspiraties en ofschoon ook Caro aan een eigen film werkt, zullen hun paden elkaar ongetwijfeld weer kruisen. Of het nu samen met Caro is of alleen, van Jean-Pierre Jeunet zullen we nog heel wat filmische delicatessen voorgeschoteld krijgen.